122

Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say›: 2, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 2, 2008 - www.psikofarmakoloji.org

Nikotinik reseptörler, nükleus akumbens ve dikkat eksikli¤i hiperaktivite bozuklu¤u

Derlemeler/Reviews

G‹R‹fi

N

öronal nikotinik reseptörler

(nAch) insan beyninde yayg›n

olarak bulunur. En s›k

?

4ß2 ve

ß7 alt tipi bilinmektedir. nAch’lar›n akti-

vasyonu asetilkolin (Ach), dopamin, ga-

ba-amino bütirik asit (GABA) ve gluta-

mat› da içeren çe?itli nörotransmitterle-

rin sal›n›m›n› düzenler (1,2). nAch’lar

özellikle dikkat, ö¤renme ve bellek gibi

i?levlerde kritik öneme sahiptir. Çe?itli

davran›?sal ve psikiyatrik belirtilerin

olu?umu bu nAch de¤i?imleri ile aç›k-

lanmaktad›r. Ayr›ca nAch’lar Alzheimer

hastal›¤›, Dikkat Eksikli¤i Hiperaktivite

Bozuklu¤u (DEHB), Parkinson hastal›¤›,

?izofreni, epilepsi, anksiyete, depresyon

ve nikotin ba¤›ml›l›¤› gibi çe?itli merke-

zi sinir sistemi (MSS) patolojileri ile ili?ki-

Nikotinik Reseptörler, Nükleus Akumbens ve Dikkat Eksikli¤i

Hiperaktivite Bozuklu¤u

Koray Karabekiro¤lu

1

Yrd. Doç. Dr., Ondokuz May›s Üniversitesi T›p

Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD.,

Samsun-Türkiye

Yaz›?ma Adresi / Address reprint requests to:

Dr. Koray Karabekiro¤lu, Ondokuz May›s

Üniversitesi Hastanesi Çocuk Psikiyatri

Poliklini¤i Çocuk Hastanesi 55139 Kurupelit,

Samsun-Türkiye

Telefon / Phone: +90-362-312-1919/3696

Elektronik posta adresi / E-mail address:

drkorayk@yahoo.com, korayk@omu.edu.tr

Kabul tarihi / Date of acceptance:

12 Ekim 2006 / October 12, 2006

ÖZET:

Nikotinik reseptörler, nükleus akumbens ve dikkat eksik-

li¤i hiperaktivite bozuklu¤u

Nöronal nikotinik reseptörler (nAch) insan beyninde yayg›n olarak bu-

lunur ve özellikle dikkat, ö¤renme ve bellek gibi i?levlerde kritik öne-

me sahiptir. Bu makalede, beyin nAch’lerinin anatomik ve geli?imsel

olarak da¤›l›m› ve özellikle nukleus akumbensteki i?levleri ile dikkat

eksikli¤i hiperaktivite bozuklu¤u (DEHB) patofizyolojisi aras›ndaki ili?ki-

nin, nikotine erken dönemde yüksek düzeyde maruz kalman›n ve

eri?kin dönemde nikotinik reseptörlere etkili ajanlar›n dikkat ve ö¤ren-

me becerileri üzerine etkilerinin gözden geçirilmesi amaçlanm›?t›r.

Öncelikli olarak “derleme” niteli¤indeki makalelere ve temel olarak

DEHB patofizyolojisi ve nikotinik reseptörler ya da nukleus akumbens

aras›ndaki ili?kileri inceleyen çal›?malara, özellikle “ScienceDirect” ve

“Mdconsult” arama motorlar› kullan›larak ula?›lm›? ve elde edilen ve-

riler bu derlemede özetlenmi?tir.

Özellikle çocukluk ça¤›nda çok s›k olarak görülen ve bili?sel, davran›?-

sal, sosyal, psikolojik ve akademik çok say›da sorunun olu?mas› için

önemli bir risk faktörü olan DEHB’nin olu?um mekanizmas› henüz tü-

müyle ayd›nlat›lamam›?t›r. ‹çlerinde yetersiz dopamin (DA), glutamat,

norepinefrin i?levlerinin de yer ald›¤› pek çok biyolojik model ileri sü-

rülmü?tür. Son y›llarda giderek artan hayvan modelleri ve klinik DEHB

olgular›yla yap›lan çal›?malar, heterojenik klinik görünümü tek model

üzerinde bütüncül bir yakla?›mla toplayan yeni hipotezleri gündeme

getirmektedir. Bu yakla?›mda özellikle nükleus akumbens, dopami-

nerjik sisteme do¤rudan etkili nikotinik reseptörler ve yetersiz çal›?an

“ödül” sistemi ön plana ç›kar›lmaktad›r.

Birincil olarak uzun süreli tonik/fazik mezolimbik DA etkile?imi ve ikincil

olarak da akumbens üzerindeki sinaptik kap›lama modeli ile, ikili yolak

modeli DEHB’ye e?lik eden bozukluklar› aç›klayabilmektedir. Etkilenme-

nin edinilmi? ya da do¤u?tan olmas›n›n, süre ve ?iddetinin ve farkl›

ya?lardaki klinik görünümünün ortaya ç›karaca¤› farkl›l›klar›n incelen-

mesi için daha ileri ara?t›rmalara gereksinim vard›r.

Anahtar sözcükler: Nikotinik reseptörler, nükleus akumbens, DEHB,

gebelik, sigara içmek

Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2008;18:122-129

ABSTRACT:

Nicotinic receptors, nucleus accumbens and attention

deficit hyperactivity disorder

Neuronal nicotinic receptors (nAch) are widely distributed in human

brain and they have critical importance on cognitive functions such as

attention, learning and memory. We aimed to review anatomic and

developmental distribution of nAch of the brain, particular functions of

nAch in nucleus accumbens and on pathophysiology of attention

deficit hyperactivtiy disorder (ADHD). In addition, we reviewed the

outcome of prenatal and early childhood exposure to nicotine and

effects of agonistic agents of nicotinic reseptors in terms of attention

and learning skills. Method: In this article we reviewed especially the

review articles about the relation between ADHD pathophysiology

and nicotinic receptors and nucleus accumbens, using mostly

“ScienceDirect” and “Mdconsult” medical search motors. Results:

ADHD is a common childhood psychiatric disorder and it is assumed

as a significant risk factor for several cognitive, behavioral, social,

psychological and academical problems. However, its

pathophysiological origins are yet to be elucidated. Several models

including dopamine (DA), glutamate, norepinephrine dysfunction are

suggested. Recently, the research studies with clinical ADHD cases

and animal models are increasing in number. These studies mostly

propose new hypothesis which integrates the heterogenic

pathophysiology on a model. This model particularly involves nucleus

accumbens, nicotinic reseptors which directly effects the

dopaminergic system and the deficient reward system. Discussion:

The “dual pathway hypothesis” could explain firstly the chronic

tonic/phasic mesolimbic interaction, and secondly the accompanying

psychiatric problems by the synaptic gating model over the nucleus

accumbens. In order to explore the differential outcome of the

disturbence either innate or acquired, effects of the duration and

severity and the differences in developmental stages, further studies

are needed.

Key words: Nicotinic receptors, nucleus accumbens, ADHD,

pregnancy, cigarette smoking

Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2008;18:122-129