140

Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say›: 2, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 2, 2008 - www.psikofarmakoloji.org

Alkol ba¤›ml›l›¤›nda içme iste¤i

Derlemeler/Reviews

G‹R‹fi

M

adde ba¤›ml›l›¤›n›n kökeninde

genetik ve ruhsal nedenler ol-

sa da maddeye yönelik ?iddet-

li arzu, maddeyi arama ve kullanman›n

temelindeki esas, patolojik güdülenme-

dir. Ba¤›ml›l›k yapan maddeye kar?› ge-

li?en bu ?iddetli arzuya içme iste¤i (cra-

ving) denmektedir (1). Bu terim, günü-

müzde tüm ba¤›ml›l›k yapan maddeler

için kullan›lm›? olsa da görülme s›kl›¤›

ve ara?t›rmalar›n çoklu¤una ba¤l› ola-

rak alkol kullan›m› ile ilgili daha çok öz-

de?le?mi?tir.

“Alkol kullanmaya yönelik ?iddetli

bir arzu duymak” anlam›na gelen “alco-

hol craving” ilk kez Jellinek ve arkada?-

lar› taraf›ndan 1955 y›l›nda tan›mlan-

m›?t›r. 1990’lara kadar ara?t›rmac›lar bu

kavram›n üzerinde pek durmam›?lard›r.

Son 10 y›l içinde içme iste¤ine ilgi art-

m›? ve önemli geli?meler olmu?tur (2,3).

Bu geli?meler ?öyle s›ralanabilir:

Ara?t›rmac›lar ve klinisyenler çevre-

de bulunan alkolle ili?kili uyar› ve i?a-

Alkol Ba¤›ml›l›¤›nda ‹çme ‹ste¤i

Hülya Güveli

1

, Ömer Saatçio¤lu

2

1

Asistan Dr.,

2

Ba?asistan Uzm. Dr., Bak›rköy

Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sa¤l›¤› ve Sinir

Hastal›klar› E¤itim ve Ara?t›rma Hastanesi,

‹stanbul-Türkiye

Yaz›?ma Adresi / Address reprint requests to:

Dr. Ömer Saatçio¤lu, Ataköy, 9. K›s›m, A5-A

Blok, D:61 34750, ‹stanbul-Türkiye

Telefon / Phone: +90-212-661-5873

Faks / Fax: +90-212-661-5869

Elektronik posta adresi / E-mail address:

osaatcioglu@superonline.com

Kabul tarihi / Date of acceptance:

1 Haziran 2007 / June 1, 2008

ÖZET:

Alkol ba¤›ml›l›¤›nda içme iste¤i

‹çme iste¤i (craving), ba¤›ml›l›¤›n temel özelliklerinden biridir ve mad-

denin b›rak›lmas›ndan sonra da y›llarca ya?anabilmektedir. Bu terim,

günümüzde tüm ba¤›ml›l›k yapan maddeler için kullan›lm›? olsa da

daha çok alkol kullan›m› ile ilgili özde?le?mi?tir. Ara?t›rmac›lar, alkol

ba¤›ml›l›¤›n›n beynin kal›c› adaptasyonu oldu¤unu dü?ünmektedirler.

Uzun süreli alkol al›m› pek çok beyin fonksiyonunu bozmaktad›r. Nö-

robiyoloji ve beyin görüntüleme çal›?malar›, içme iste¤i ile ilgili pekçok

beyin bölgesi ve nörotransmitterlerin tan›mlanmas›n› sa¤lam›? ve "is-

teklendirme-duyarl›la?ma modeli" denilen model tan›mlanm›?t›r. ‹ç-

me iste¤inin belli beyin bölgeleri ile ili?kili oldu¤u gösterilmi?tir. Ödül-

lendirici etkinin olu?mas›ndaki esas beyin yap›lar› ise ventral tegmen-

tal alan (VTA), ventral striatum, nükleus akkumbens, amigdala ve

frontal kortekstir. Dorsal lateral prefrontal korteks (DLPC) alkol-madde

kullan›m›nda ödüllendirici haf›za olu?umunda önemlidir. Alkol al›m›-

n›n hat›rlanmas› DLPC’nin aktive olmas› ile olu?maktad›r. Ayr›ca; ara?-

t›rmac›lar, içme iste¤i için belirli modeller geli?tirmeye çal›?maktad›r-

lar. Bili?sel mekanizmalar üzerine kurulu model ve ko?ullanma meka-

nizmalar› üzerine kurulu modeller, içme iste¤i için iki ana modeli olu?-

turmaktad›r. Alkol tedavisinde kullan›lan ilaçlar ise alkolizmin nörobi-

yolojik mekanizmalar› üzerine etki etmektedir. Alkol tedavisinde iste¤i

azaltmaya yönelik olarak 4 ilaçtan 3’ ü kullan›lmaktad›r. Bunlar nal-

trekson , akamprosat ve tiaprid’tir. Di¤er bir ilaç olan disülfiram›n (an-

tabus) da iste¤e kar?› az da olsa etkisi bulunmaktad›r. ‹laç tedavisinin

yan›s›ra, ba¤›ml›l›¤a yönelik bili?sel davran›?ç› tedavi programlar› da

tedavide yer almaktad›r. Bu makalede alkol ve madde iste¤i kavram›,

nörobiyolojik mekanizmalar›, iste¤in de¤erlendirilmesi ve tedavisi

gözden geçirilmi?tir.

Anahtar sözcükler: Alkol, içme iste¤i, madde, ba¤›ml›l›k

Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2008;18:140-152

ABSTRACT:

Craving in addiction

Craving is one of the basic characteristics of addiction and may last

for years after stopping to drink. Although this term is now used for all

habit-forming addictive substances, it has been identified with

alcohol intake to a larger extent. Alcohol addiction develops with the

permanent adaptation of the brain, and long-term alcohol intake

impairs many brain functions. Neurobiology and brain imaging

efforts ensured identification of many craving-related brain areas and

neurotransmitters, paving the way for identification of a model called

“incentive-sensitization model”. Craving has been shown to be

associated with certain areas of the brain. And fundamental brain

structures playing a part in rewarding effect formation are ventral

tegmental area (VTA), ventral striatum, nucleus accumbance,

amigdala and frontal cortex. Dorsal lateral prefrontal cortex (DLPC) is

important in rewarding memory formation in alcohol-substance

abuse. Besides; researchers are trying to develop different models for

craving. Models built on cognitive mechanisms and models built on

conditioning mechanisms are two essential groups of modelling for

craving. Drugs which are used for alcohol treatment are effected on

neurobiological mechanisms of alcoholism. Three out of 4 drugs are

applied with an eye to reducing the level of craving while

administering alcohol treatment. Such drugs are naltrexson,

acamprosate and tiapride. Disulfiram (antabus), another drug, has

some efficacy against craving, as well. Apart from medicine-based

treatment, there are addiction-oriented cognitive behaviouralist

therapeutic programs, as well. In this article, we dealt with

neurobiological mechanisms of the concept of craving as well as with

its assessment and treatment.

Key words: Alcohol, drug, substance, craving, addiction

Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2008;18:140-152