Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 12, Say›: 4, 2002 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 12, N.: 4, 2002

Ö. Köknel

201

G‹R‹fi

R

uhsal ya?ant›y› etkileyen, ruhsal bozukluklarda kullan›-

lan ilaçlar›n ve maddelerin tarihi insanl›k tarihi kadar

eskidir. Türkiye'de bu tarihi anlamak ve anlatmak,

güncel durumu de¤erlendirebilmek için önce, k›saca, konu-

yu insanl›k tarihi içinde gözden geçirmek gereklidir. Ülke-

mizde (1-26) ve dünyada (27-40) psikofarmakoloji alan›nda-

ki geli?melerde öncülük rolünü üstlenmi? çok say›da yay›n

yap›lm›?t›r.

XIX. yüzy›l›n ortas›nda t›pta, tedavi alan›nda dört büyük

at›l›m olmu?tur. Bunlardan ilki ve en önemlisi Louis Pasteur

(1822-1895) ile Robert Koch (1843-1910)'un t›p alan›na

kazand›rd›klar› a?›lard›r. ‹kinci büyük at›l›m sülfamitlerin, pe-

nisilinin ve geni? etki yelpazesi olan antibiyotiklerin tedavi a-

lan›na girmesidir. Üçüncü büyük at›l›m a¤›zdan al›nan gebe-

li¤i önleyen ilaçlard›r. Dördüncü ve en son at›l›m psikotrop

ilaçlar›n tedavi alan›na girmesidir (18,35,40). Bu y›l ellinci

y›l›n› kutlad›¤›m›z modern psikofarmakoloji ça¤›n›n, 1952

y›l›nda Delay ve Deniker’in klorpromazini psikotik bozukluk-

lar›n tedavisinde kullanmalar›yla ba?lad›¤› kabul edilmektedir

(1). Bu makalede, özellikle bu konuda öncülük yapm›? baz›

yaz›lar ve ki?ilerin ya?am› de¤erlendirilerek dünyadaki ve ül-

kemizdeki psikofarmakoloji tarihinin baz› sat›rba?lar› gözden

geçirilmi?tir.

Ruhsal ya?ant›y› etkileyen bitkiler ve bunlardan elde edi-

len maddelerin ve ilaçlar›n kullan›lmas› eski ça¤lara kadar

uzan›r. ‹lk insanlar ya?ad›klar› çevrede bulunan birçok bitki-

nin ruhsal ya?ant› üzerinde etkili oldu¤unu görüp, bunlardan

dinsel törenlerde, büyücülükte ve kötü ruhlar›n neden oldu-

¤u hastal›klar›n tedavisinde yararlanm›?lard›r. Sözgelimi, Hi-

malaya da¤lar›n›n eteklerinde yeti?en ve Hindistan'da eski-

den beri yayg›n olarak kullan›lan ‘rauvolfia serpentina’ bu tür

bitkilerden biridir. And da¤lar›nda yeti?en koka a¤ac›n›n

yapraklar›ndan, çöllerde yeti?en kaktüslerin öz suyundan bu

amaçla kullan›lan maddeler ve ilaçlar üretilmi?tir. Bunlara

‘oliliukui’ denilen sarma?›k ve ‘amanita muskaria’ denilen

mantarlardan elde edilen maddeler de eklenebilir. Bu tür

maddeler zamanla ilkel hekimlikte ilk kullan›lan ilaçlar ara-

s›nda yer alm›?t›r. Bugün, dünyan›n birçok yerinde, ilkel he-

kimlikte kullan›lan ilaçlara ili?kin kal›nt›lar bulundu¤u gibi,

günümüzde de Afrika, Avustralya, Güney ve Orta Amerika,

Asya, ‹zlanda ve Yeni Zelanda'n›n kimi bölgelerinde bu tür

hekimlik yap›lmakta ve söz konusu maddeler kullan›lmakta-

d›r. Zamanla bu bitkilere di¤erleri de eklenmi?tir (27,28,40).

M.Ö.4000 y›llar›nda a?a¤› Mezopotamya'da yerle?mi? ve

Modern Psikofarmakolojinin Ellinci Y›l›nda

Türkiye’de ve Dünyada Psikofarmakoloji ve

Psikofarmakolojik Ara?t›rmalar›n Tarihçesi

Dr. Özcan Köknel

1

Derlemeler/Reveiws

1

‹.Ü. ‹stanbul T›p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal› Emekli Ö¤retim Üyesi

Yaz›?ma Adresi / Address reprint requests to: Prof. Dr. Özcan Köknel, Vali Kona¤› Cad. No: 147/16, Ni?anta?›-‹stanbul-Turkey

Telefon / Phone: +90 (212) 247 72 75

Kabul tarihi / Date of acceptance: 25 Kas›m 2002 / October 25, 2002

ÖZET:

MODERN PS‹KOFARMAKOLOJ‹N‹N ELL‹NC‹ YILINDA TÜRK‹-

YE’DE VE DÜNYADA PS‹KOFARMAKOLOJ‹ VE PS‹KOFAR-

MAKOLOJ‹K ARAfiTIRMALARIN TAR‹HÇES‹

Ruhsal ya?ant›y› etkileyen ruhsal bozukluklarda ve hastal›klar-

da kullan›lan ilaçlar›n ve maddelerin tarihi insanl›k tarihi kadar

eskidir. Türkiye'de ve dünyada psikiyatri ya da psikofarmako-

lojideki güncel durumu de¤erlendirebilmek için önce bu ko-

nunun insanl›k tarihi içindeki konumunu ve geli?imini gözden

geçirmek gerekir. Bu yaz›da ülkemizde ve dünyada psikofar-

makolojinin geli?im sürecine katk›da bulunmu? öncü insanlar,

hekimler ile bu süreç içerisinde geli?tirilen ilaçlar ve bunlar›n li-

teratüre olan katk›lar› de¤erlendirilip incelenmi?tir.

Anahtar sözcükler: psikofarmakoloji, t›p tarihi, psikiyatri tarihi

Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2002;12:201-210

ABSTRACT:

AT THE FIFTIETH ANNIVERSARY THE HISTORY OF MODERN

PSYCHOPHARMACOLOGY AND PSYCHOPHARMACOLOGICAL

RESEARCHES IN TURKEY AND IN THE WORLD

The history of psychiatric disorders affecting mental status of

the patients, and drugs used in their treatments went back to

the beginning of human history. To evaluate the current status

of psychiatry and psychopharmacology in Turkey and in the

world, first we should review the first appearance and evolution

of these concepts in the human history. In this article, we tried

to assess the pioneering persons who had prominent historical

contribution to the development of psychopharmacology in

our country and the world, and the psychopharmacologic

agents developed during this period that further contributed

to the innovation of psychopharmacology.

Key words: psychopharmacology, history of medicine, history

of psychiatry

Bull Clin Psychopharmacol 2002;12:201-210